Τ’…»αγγελώνια» της Σαμοθράκης
Όσα ξέρουμε για την ιστορία της Σαμοθράκης τα μάθαμε από τις επιμελημένες ιστορικές εκδόσεις τοπικών συγγραφέων, όχι κατ’ ανάγκη ιστορικών, ρεκτών όμως της ιστορικής έρευνας . Μια ιστορία, που όπως τη «διδαχθήκαμε» εμείς οι δημοσιογράφοι επισκέπτες της, στο Δημοσιογραφικό Συνέδριο που γίνεται κάθε χρόνο, από τα προσεγμένα φυλλάδια της Νομαρχίας Έβρου, σταματά εκεί όπου η αρχαιολογική σκαπάνη αποκάλυψε τα σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα και μια επαρκή ιστορική γνώση, που μπορούσε και έγινε η τουριστική «ατραξιόν» του νησιού. Βέβαια η ιστορία της Σαμοθράκης δεν σταματά στους αρχαίους , ούτε στους βυζαντινούς χρόνους. Έχει και σύγχρονη ιστορία. Όχι φυσικά ότι συνδέονται πάντα, άμεσα, σημαντικά ιστορικά γεγονότα, με το νησί, αλλά αξίζουν, σε όλη αυτή τη διαδρομή της σύγχρονης ιστορίας της, οι αναφορές που γίνονται σ’ αυτήν, μέσα από την παρουσία και τη δράση ιστορικών προσώπων, που διαδραμάτιζαν πρωταγωνιστικό ρόλο. Όπως αυτή του Ίωνα Δραγούμη, που βρέθηκε στην περιοχή, πρωτεργάτης της «Πολιτικής Οργάνωσης» για τη συγκρότηση ένοπλων αντάρτικων ομάδων για την αντιμετώπιση του βουλγαρικού επεκτατισμού και το καταπληκτικό κείμενο που έγραψε στο «Νουμά» (1909) για τη Σαμοθράκη. Η περίοδος 1900-1910, ας πούμε. Η Σαμοθράκη, υπό τουρκική κυριαρχία και την οθωμανική αυτοκρατορία σε πλήρη παρακμή, εν μέσω εθνικών ανταγωνισμών και συγκρούσεων στα Βαλκάνια, λίγο πριν τους βαλκανικούς πολέμους, τον Πρώτο μεγάλο πόλεμο. Με την Αλεξανδρούπολη να είναι ένα από τα επίκεντρα του ελληνοβουλγαρικού ανταγωνισμού. Με μια σειρά παράγοντες να συντελούν σε σημαντικές αλλοιώσεις του εθνολογικού χάρτη της περιοχής στο γύρισμα του αιώνα. Το οθωμανικό θεσμικό πλαίσιο, την αλλαγή του χαρακτήρα της οικονομίας, τη «διείσδυση του καπιταλισμού στην περιοχή», την έμφανιση νέων κοινωνικών και οικονομικών στρωμάτων, όπως των γαιοκτημόνων και των μεγαλεμπόρων, τις σημαντικές μετακινήσεις πληθυσμών, αποτέλεσμα του ρωσοτουρκικού πολέμου(1887-1878) και των πολιτικών ανακατατάξεων που προκάλεσε στο εσωτερικό της οθωμανικής αυτοκρατορίας, την επικράτηση του κινήματος των νεοτούρκων. Μετά, η απελευθέρωση της και η περιπέτεια της διοικητικής της “ταυτότητας”, από τη Διοίκηση των νησιών του βορειανατολικού Αιγαίου με έδρα τη Μυτιλήνη μέχρι την «προσάρτησή» της στη Νομαρχία Έβρου.Σε αυτήν την αλληλουχία συγκλονιστικών γεγονότων στη γειτονιά μας (1906), στη Σαμοθράκη, οι ήρωες του βιβλίου της Κατερίνας Αγγελώνια, «Έλα κοκόνα μου» (Εκδόσεις «Πέλτη» Αλεξανδρούπολη 2007) «γράφουν» τη δική τους μικρή, απλή, καθημερινή ιστορία, την οποία μέσα από ένα εξαιρετικό λόγο, γοητευτικά και πολύ ανθρώπινα, η συγγραφέας αφηγείται, φτάνοντας μέχρι τα σημερινά χρόνια. Στο πρώτο μυθιστόρημα της η Κατερίνα Αγγελώνια, επέλεξε τον τόπο καταγωγής της, ως φόντο του «μύθου» της. Στη Σαμοθράκη της Τουρκοκρατίας. Όλα τα στρώματα της ιστορίας του νησιού, πολιτικής, κοινωνικής, λαογραφικής, αυτήν την περίοδο, κυριαρχούν στην αφήγησή της και αναδεικνύονται μέσα από τη ζωή των ηρώων της. Κεντρική ηρωίδα της η Μυρσινούλα δίνει τον καθημερινό της αγώνα για κοινωνική και οικονομική καταξίωση σε ένα περιβάλλον ερμητικά κλειστό με καταπιεστικές κοινωνικές συμβάσεις. Προσπαθεί να αποδράσει από μια ζωή ασφυκτική, γεμάτη όμως όνειρα, πείσμα κι ένα κρυφό έρωτα, που λειτουργεί απελευθερωτικά…Η κ. Αγγελώνια, με το θέμα της παρεμβαίνει στο έμφυλο σύστημα διάκρισης των φύλων, που διαμορφώνεται εκεί προς το τέλος του 19ου αιώνα, στην υπηρεσία των εθνικών επιδιώξεων, του άνδρα ως «εθνικό» υποκείμενο που αναλαμβάνει την «πολεμική προετοιμασία του Έθνους» και της γυναίκας με τον εθνικά προσδιορισμένο ρόλο της «μητέρας του Έθνους». Η ηρωίδα της απελευθερώνει το συναίσθημα και την ευαισθησία, τις αρετές μιας γυναίκας, που εκείνα τα χρόνια θεωρούνταν αρετές μόνον σε σχέση με τον ιδιωτικό χώρο.Τη δυναμική γυναικεία φύση και το “παραγωγικό” θηλυκό “δαιμόνιο”, για την επιβίωση ή ίσως για την κυριαρχία αρχέγονων προτύπων στην κατ’ εξοχήν μητριαρχική θρακική κοινωνία. Πάντα με τον κίνδυνο οι πολιτιστικοί συμβολισμοί της εποχής και της κλειστής κοινωνίας και η ανδρική αντίδραση στα πρώτα κινήματα χειραφέτησης της γυναίκας, να παραπέμψουν παρόμοιες συμπεριφορές σε αντιστικτικές αναπαραστάσεις του θηλυκού. «Ότε μεν αγγέλων, ότε δε διαβόλων καλουμένων» όπως έγραφε («Περί Γυναικών», η Πανδώρα 3,1852-1853). Πότε μεν σε Αγγέλους, πότε δε σε τελώνια, πονηρά πνεύματα, δαιμόνια.
